خط آزاد » تحشیه:


عماد روشن: مسئلۀ تالستوی

هیولاوشیِ کرد و کارِ نویسنده گان قرن نوزدهمی را شاید بیش از هر جای دیگری بتوان در برنامه ریزی های تالستوی در دفتر خاطرات روزانۀ خود دید. مسئله این نیست که این برنامه ها ابعادی گسترده و باورنکردنی دارند و حوزه های متنوعی را دربرمی گیرند، چنان که فی المثل نوشتنِ رسالۀ شخصی نویسنده در میان آن ها گم و گور می شود و اصلاً به چشم نمی آید. مسئله ناممکن بودن ِ پیشاپیشِ تحقق ِ این برنامه های سودازده است. دفتر خاطراتِ روزانۀ تالستوی، همان گونه که باریس ایخنبائوم و پاتریشیا کاردن، هر دو، به درستی اشاره می کنند، محلی برای بالا و پایین کردنِ امور ناممکن است. تالستوی در این دفتر برای امور ناممکن برنامه ریزی می کند، و لاجرم، به گفتۀ کاردن، دفتر به جایی برای چه گونه تحقق نیافتنِ این برنامه ها تبدیل می شود.

ادامه مطلب »


عماد روشن: مسئلۀ ماریا الکساندرونا

دری که ماریا الکساندرونا به همراه همسرش و مادر او هر روز رای ساعت مقرری باید از آن می گذشتند، و این قاعده در نخستین سال زنده گی مشترک آن ها و تا پیش از سفر سرنوشت ساز چندهفته ای این زوج جوان به پترزبورگ برقرار بود، هر در دیگری نیست. درِ درهای رمان های تالستوی و زنده گی و افکار و عقاید  او است. درِ رمان نویسی است برای تالستوی، و درِ تاریخ که بنا به مسئله های فردی تالستوی، چه پیش از بحران شخصی دهۀ 1880 و چه پس از آن، همواره بر نوشته های او سنگینی می کند. ماریا و همسر و مادر همسرش همزمان که از درِ رمان های او رد می شوند، از درِ تاریخ نیز می گذرند، آن گونه که تالستوی خواسته یا ناخواسته با آن رودررو بود. توصیفی که تالستوی از این در به دست می دهد، به تمامی مسئله های اصلی رمان نویسی او را در زمینۀ تاریخی آن بر ما آشکار می کند. لوکاچ به ما آموخته است که رمان نویسان تاریخیِ بزرگ قرن نوزدهم چه گونه تنش های تاریخی مستتر در انکشاف سر مایه داری در جوامع مختلف را به رغم دیدگاهِ غالباً محافظه کارانه و بعضاً مرتجع خود به دقت و روشنی به تصویر کشیده اند.


ادامه مطلب »


عماد روشن: مسئلۀ میخائیلف


نگاهی که نسل ما به نسل بعد، نسل متولدان دهۀ هفتاد دارد، به‏رغم آن که در نظر ما همچون کشفی تازه می نماید و گاه از چنان شفافیتی برخوردار است که خودمان را نیز به شگفتی وامی دارد، نگاهی نه تازه است. نسل قبل، نسل متولدان دهۀ پنجاه نیز همین نگاه را به خود ما داشت. تفاوت هایی که امروز نظرگیر جلوه می کنند، مشمول زمان خواهند شد. کافی است همبازیان دوران کودکی را به یاد آورد؛ زمانی که ورطه‏ای عظیم میان ما و کسانی که تنها 2-3 سال از ما بزرگ‏تر بودند، وجود داشت.

ادامه مطلب »



تماس